Back

ⓘ Աշխարհաբար



                                               

Տարեգրութիւն (տարեթերթ)

Տարեգրութիւն, աշխարհաբար տարեթերթ։ Ազդարարի լռելէն ետք, Վենետիկի միաբանութիւնը կը ձեռնարկէ սոյն աշխատութեան։ Այն իր բովանդակութեամբ լրագրոյ պաշտօն կը վարէր, հետեւաբար կարելի է նաեւ լրագիր անուանել։ Ի տարբելութիւն միայն՝ որ փոխանակ կարճ շչջանի մը մէջ հրատակուելու, տաւոյն վերջաւութեան կը հրատարակուէր։ Այնտեղ կը հրապարակուէր տարուան երեւելի քաղաքական, գիտական, եկեղեցական դէպքերու մանրամասն տեղեկութիւններ։ Տարեգրութեան դիրքը եղած է փոքր ութածաւալ, ըստ ժամանակին, տպագրութիւնն ու թուղթը՝ մաքուր, իսկ լեզուն՝ աշխարհաբար։ Ա․ հատորը կը հրատարակուի 1800-ին, ուր կը պատմուի 1799-ի դէպքերը։ Միեւնոյն ձեւ ...

                                               

Հայր Մեր

Հայերէն Գրաբար Հայր մեր որ յերկինս ես, Սուրբ եղիցի անուն Քո։ Եկեսցէ արքայութիւն Քո։ Եղիցին կամք Քո Որպէս յերկինս եւ յերկրի։ Զհաց մեր հանապազորդ Տուր մեզ այսօր։ Եւ թող մեզ զպարտիս մեր, Որպէս և մեք թողումք Մերոց պարտապանաց։ Եւ մի տանիր զմեզ ի փորձութիւն։ Այլ փրկեա զմեզ ի չարէ։ Զի քո է արքայութիւն Եւ զօրութիւն եւ փառք Յաւիտեանս Ամէն Արեւմտահայերէն աշխարհաբար Հա՛յր մեր, որ երկինքն ես, ՀԱՅՐ ՄԵՐ Քու անունդ սուրբ ըլլայ. Քու թագաւորութիւնդ գայ. Քու կամքդ ըլլայ, Ինչպէս երկինքը՝ նոյնպէս երկրի վրայ։ Մեր ամէնօրեայ հացը՝ մեզի տո՛ւր այսօր. Մեզի ներէ՛ մեր պարտքերը, Ինչպէս մենք ալ կը ներենք մեր պարտապաննե ...

                                               

Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան

Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, երկսեռ երկրորդական դպրոց, հիմնուած է 1929 թուականին, Երուսաղէմի մէջ, Եղիշէ Դուրեան պատրիարքի ջանքերով եւ անոր առաջարկով ալ անուանակոչուած՝ ի յիշատակ Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի։ Կառուցուած է ժառանգաւորաց վարժարանին եւ մատենադարանին կից։ Մանկապարտէզին եւ նախակրթարանին մէջ բոլոր առարկաներու ուսուցումը կը տարուի հայերէն։ Միջնակարգին մէջ հայոց լեզուն գրաբար եւ աշխարհաբար, հայ գրականութիւնը, հայ մատենագրութիւնը, հայոց պատմութիւնը, կրօնագիտութիւնը, հայ արուեստի պատմութիւնը՝ հայերէն, իսկ միւս առարկաները՝ անգլերէն։ Կը դասաւանեուին նաեւ ագլերէն, արաբերէն, եւ եբրայերէն ...

                                               

Վիպապաշտ դպրոց

Վիպապաշտ դպրոց, սոյն դպրոցը առանձնաշնորհեալ տեղ եւ բոլորովին նոր ծաւալ տուած է քնարերգութեան՝ անձնական ապրումներու բանաստեղծական դրսեւորման։ ժամանումը Հայ վիպապաշտ գրականութեան մէջ, քնարերգութեան նմոյշներու հանդիպած ենք յատկապէս Պետրոս Դուրեանի հետ։ Անոնց կողքին, տեսած ենք նոյն վիպապաշտաներու հայրենասիրական քերթուածները։ Վիպապաշտ քնարական բանաստեղծութիւնը բարձր որակի հասած է, յատկապէս արեւմտահայ երեք քերթողներու մօտ՝ Պէշիկթաշլեանի, Պետրոս Դուրեանի եւ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի։ Այս վերջինը ժամանակագրականօրէն, նաեւ իր գրական յատկանիշներով, անդին կ՛անցնի վիպապաշտներէն. բայց նաեւ՝ բնորոշ կարգ մը գիծ ...

                                               

Լուսինէ Աւետիսեան

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Գրող Լուսինէ Աւետիսեան - Լուսնէ Աւետիսեանց, բանաստեղծ, գրականագէտ, թարգման, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու։ Բարեւ երկիր Վերնագիրը վերջում Արցախի ՀՏ Դիմանկար. Լուսինէ Աւետիսեան Չակերտներ. Լուսինէ Աւետիսեան Հաղորդումը վարում է Արթուր Բախտամեանը ԱՐ. Վարպետների քաղաքը Художники. Первый канал России Մեր մեծերը. Ինտրա Անկախութեան սերունդ Мир. Вместе+

                                               

Հնդեւրոպական Լեզուներ

Հնդեւրոպական լեզուներ ու ընտանիքը աշխարհին վրայ ամենատարածուած լեզուաընտանիքն է։ Ներկայացուած է երկրագունդի բոլոր բնակեցուած մայրցամաքներուն վրայ։ Լեզուակիրներու թիւը կը գերազանցէ 2.5 միլիարը։ Որոշ լեզուաբաններու տեսակետներուն համաձայն նոստրատիկ գերընտանիքի մասը կը կազմէ։

                                     

ⓘ Աշխարհաբար

Մշակոյթ Եւ Գրականութիւն, Գրական Զարթօնք

Հայ նոր գրականութիւնը, թափ կառնէ 19–րդ դարուն, յատկապէս՝ 1860–ական թուականներէն սկսեալ։ Բայց գրական այս շարժման նախանշանները արդէն կ՛երեւէին 1750–ի շուրջ։

                                     

1. Աշխարհաբարը միջնադարուն

Միջնադարուն կային նմոյշներ զանազան ժամանակաշրջաններու աշխարհաբարներէ. նմոյշներ, որոնք աւելի հասկնալի են՝ քան պիտի ըլլար, օրինակ, գրաբար գրութիւն մը։ Կը նկատուի, որ անոնք այլատարր են, չեն կազմեր հոլովոյթի կանոնաւոր կորագիծ մը, այսինքն՝ նոյն ժամանակաշրջանին մէջ կը տարբերին իրարմէ, եւ ժամանակին մէջ կարձանագրեն ետ-առաջներ։ Յամենայն դէպս, անոնք հետաքրքրական են ե՛ւ իրենց լեզուական երեսով, ե՛ւ իրենց բովանդակութեան պատգամներով։ Երկու այս տեսանկիւններէն հաւասարապէս՝ անոնք կը չափեն հայերէնի ու հայ ժողովուրդի կենսական ուժը, կենսունակաթի՛ւնը, յաճախ պատմա-քաղաքական ահաւոր պայմաններու մէջ։

                                     

2. Աշխարհաբարը 1750–էն մինչեւ 1800 շրջանին

Արդարեւ, այդ թուականներէն և մինչև 1800 Վենետիկ, Մոսկուա եւ Հնդկաստան, ու աւելի մօտ Պոլիս, Թիֆլիս, Նոր Ջուղա ու այլ վայրեր հաստատուած հայ գաղութները ձեռք բերած էին տնտեսական և մշակութային որոշ մակարդակ։ Բացուած են շատ մը հայկական տպարաններ, սկսած էին հին ձեռագիրներու հաւաքումը եւ անոնց մէջէն հին, դասական հայերէնի՝ գրաբարի, ուսումնասիրութիւնը կազմելու քերականութիւններ, բառարաններ։ Նաեւ կըլլային թարգմանութիւններ՝ մանաւանդ եւրոպական դասական գործերու, անոնցմէ ներշնչուելով կը գրուէին գրական նոր երկեր։ հայ մտաւորական գործիչներ կը մտահոգուէին հայութեան անմխիթար վիճակով ու կընէին առաջարկներ ու կը գործէին հայոց վիճակը բարւոքելու։

1800–էն ետք, այս շարժումը կարագանայ, կը զօրանայ։ Կը բացուին դպրոցներ, կը բազմանան եւ կարդիականանան։ Թերթեր կը հրատարակուին ու կը զարգանան, հայրենասիրական ընկերութիւններ կը հիմնուին, թարգմանութիւններ եւ ինքնագիր գործեր կը բազմանան, կ՛ըլլան աւելի մշակուած, աւելի ինքնուրոյն։ Կը բացուին թատրոններ, թափ կառնեն հայագիտական ուսմունքները, կառաջանայ լուսաւորեալ միտքով գործիչներու սերունդ մը, որ ձեռք կառնէ շարժման ղեկը։

                                     

3. Աշխարհաբարը 1830–ական տարիներուն

Քառորդ դար հազիւ անցած՝ կը նկատենք, որ աշխարհաբարի որակը կը բարելաւուի։ Մէկ կողմէն, կը սկսի զգալի դառնալ տարբերակում մը, աշխարհաբարի երկու ճիւղերու միջեւ՝ արեւմտահայ ու արեւելահայ։ 1830–1940–ականներէն արեւելահայերէնի իբր նմոյշ՝ հետաքրքրական է Խաչատուր Աբովեանի քիչ ծանօթ մէկ գործը՝ "Դորպատեան Օրագրեր" հոս՝ բովը, որ տիպար օրինակ է արեւելահայ աշխարհաբարի, արդէն բաւական զտուած։ Նմոյշը կրկնակի շահեկան է անով, որ կու տայ արեւելահայ աշխարհաբարի ապագայ գարգացման ճամբան. անիկա գրեթէ Ստ. Նազարեանի, Սիք. Նալբանդեանի լեզուն է, որուն աւելի ուշ պիտի հանդիպինք "Հիւսիսափայլ" թերթին մէջ։ Բայց Աբովեան կը վարանի, ու շուտով՝ ան կը լքէ ե՛ւ գրաբարը, ե՛ւ հոս փորձած "Միջին եզրը" ՝ ծայրայեղական ընտրանքի մը համար՝ "Վէրք Հայաստանի" ն գրել Քանաքեոի բարբառով, ժողովուրդին լրիւ հասկնալի ըլլալու շեշտակի մտահոգութեամբ։

Մեր քննած հոլովոյթին երկրորդ փուլը կ՛ընդգրկէ 19–րդ դարը, 1800–էն մինչեւ 1860, այսինքն՝ դարասկիզբէն մինչեւ հայ նոր գրականութեան լրիւ "ընթացքի մտնելը" ։

Մխիթարեանները, գրաբարը պաշտպանելով եւ անոր վերակենդանացման ձգտելով հանդերձ, արեւմտահայ զանգուածին հետ շփումի համար, որոշ պահէ մը սկսեալ չխուսափեցան գործածելէ պոլսահայ բարբառը, որ հիմա պիտի դառնար գրական արեւմաահայերէնին։

Այսպէս, մինչ հայերէն առաջին թերթը՝ Յարութիւն քահանայ Շմաւոնեանի "Ազդարար" ը, առաւելաբար գրաբարը կը գործածէր, տասնհինգ տարի ետք, Պոլսոյ մէջ, Մխիթարեան վարդապետներ տեղական մշակութային միութիւններէ քաջալերուած, իրենց "Դիտակ Բիւզանդեան" ին իբր լեզու կ՛ընտրէին դեո անմշակ, թրքախառն "պոլսահայերէն" ը։



                                     

4. Գեղարուեստական նոր արձակ 1920-1960 տարիներուն

Յետ 20–ական առաջին սերունդին մօտ, արձակ արտադրութիւնը կը գերակշռէ իբր որակ, ե՛ւ Սփիւռք-արեւմտահայութեան, ե՛ւ արեւելահայութեան մօտ․․․։ Շատ աւելի քան բանաստեղծութեան՝ արձակի զանազան տեսակներու ծաղկումին մէջ կ՚՛անդրադաոնանք զարմանալի այն կենսունակութեան, որ ընդդէմ Եղեռնին կամ աշխարհասասան վերիվայրումներուն ինչպիսին արեւելահայութեան համար կ՛ըլլան խորհրդայնացումն ու հետեւող խզումը, կը ձգտի փաստել ազզային-մշակութային կենսունակութիւնը, վերապրելու վճիռը։

Նախ կը տեսնենք անոնք, որոնք մեծ վերիվայրումներէն ետք վայր եւ ինքնութիւն կը փնտռեն․ կամ՝ որոնք նոր վայրը կ՛ուրուագծեն, պատշաճեցումի ճիգերն ու ապրուած աոօրեան կը պատմեն։ Ապա՝ անոնք, որոնց ճիգը կը կեդրոնանայ արձակի նորոգման, գեղարուեստական մշակման վրայ։

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →