Back

ⓘ Արագած



                                               

Բիւրական

Բիւրական, գիւղ մըն է որ կը գտնուի Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Արագած լերան հարաւ-արեւելեան լանջին, Ամբերդ Գետակի ձախ կողմը, Աշտարակ տարածաշրջանի Բիւրական համայնքին մէջ, Ծովի մակերեսէն 1475 մեթր բարձրութեամբ:

                                               

Արարատեան Դաշտ

Արարատեան Դաշտ, Արարատեան գոգաւորութեան յատակն է՝ լի լճագետային, հեղեղաբերուկ նստուածքներով եւ լաւաներով։ Հայկական լեռնաշխարհի ընդարձակ հարթավայրերէն մէկը՝ Միջին Արաքսեան գոգաւորութեան ամէնէն ցած մասը ։

                                               

Բիւրականի Աստղադիտարան

Վիքտոր Համբարձումեանի անուան Բիւրականի Աստղադիտարան, աստղադիտարան՝ Հայաստանի Բիւրական գիւղին մէջ։ Կը պատկանի Հայաստանի Գիտութիւններու Ճեմարանին։ Արեւելեան Եւրոպայի և Միջին Արեւելքի կարեւորագոյն աստղադիտարաններէն մէկն է:

                                               

Սուրբ Ամենափրկիչ Եկեղեցի (Կակրա)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Կրոնական կառույց Գագրայի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի հաճախ կոչվուած է նաեւ Սուրբ Փրկիչ եկեղեցի, Հայ Առաքելական Եկեղեցիի տաճար Աբխազիայի Գագրա քաղաքի մէջ։

                                               

Նախահայկական Դարաշրջան

Նախահայկական Դարաշրջան, մարդկային ընկերութեան կազմաւորումը հարիւր հազարաւոր տարիներ ընդգրկող երկարատեւ ժամանակաշրջան է: Արդի գիտութեան համաձայն, մարդը յառաջացած է երկու միլիոն տարի առաջ:

Արագած
                                     

ⓘ Արագած

Արագած, Հայաստանի Հանրապետութեան ամենաբարձր կէտը, բարձրութիւնը՝ 4090.1 մեթր: Այն շրջապատէն մեկուսացած, վահանաձեւ փռուած զանգուած մըն է՝ մօտ 200 ք.մ. շրջագիծով: Իր վահանակերպ տարածուած լանջերուն հետ միասին կը գրաւէ մօտ 4000 քմ² տարածութիւն՝ Արարատեան ու Շիրակի դաշտերուն, Ախուրեան ու Քասախ գետերու միջեւ: Երեք կողմէն անոր դրացի են հիւսիսէն՝ Շարայի, արեւելքէն՝ Արայի, հարաւ-արեւմուտքէն՝ Մեծ Արտենիի լեռները: Եղած է պատմական Մեծ Հայքի Արագածոտն, Շիրակ եւ Նիգ գաւառներու սահմաններուն մէջ: Այժմ կը մտնէ Արագածոտնի եւ Շիրակի մարզերու տարածքին մէջ եւ ունի կեդրոնական դիրք:

                                     

1. Կառուցուածք

Արագածն անցեալին եղած է աշխարհի ամենախոշոր հրաբուխներէն մէկը: Ունի 400 մ խորութեամբ եւ 3 քմ տրամագիծով հսկայ խառնարան, որուն քայքայուած պատերուն մնացորդները կը կազմեն լերան չորս կատարները: Խառնարանը հարաւ-արեւելեան կողմէն բաց է եւ կը կապուի շրջապատին: Կատարները կիսաբոլոր դասաւորուած եւ կը կազմեն 270 աստիճանի աղեղ: Ամենաբարձրը հիւսիսային կատարն է 4090.1 մեթր: Այնուհետեւ արեւմտեանը՝ 3995.3 մեթր, արեւելեանը՝ 3908.2 մ եւ հարաւայինը՝ 3887.8 մ: Խառնարանը ջուր ամբարելու մեծ աւազան է: Այստեղէն սկիզբ առած է Քասախի վտակ Գեղարոտ գետը:

Արագածի յաւերժական ձիւնի ծածկոյթը մօտ 6 քմ² է: Լեռն ունի քանի մը փոքր սառոյցէ դաշտեր, որոնցմէ ամենամեծը 1.5 քմ մակերեսով խառնարանին մէջ է: Սառոյցէ դաշտերը կը սնեն Քասախի վտակներէն Գեղարոտը:

Եթէ Արագածի ատամնաձեւ գագաթները ուղղաձիգ են յատկապէս հիւսիսային կատարը, որ բաւական դժուարամատոյց է վերելքի համար, ապա լանջերը մեղմ թեքութիւն ունին, որոնք փռուած են գագաթներուն շուրջ հսկայական տարածութիւններու վրայ՝ տեղ-տեղ կազմելով ընդարձակ բարձրավանդակներ, սարաւանդներ, հարթութիւններ, մասնատուած են ճառագայթաձեւ տարածուող խոր հովիտներով, կիրճերով, հեղեղատներով: Լանջերուն կան նաեւ հրաբուխային ծագում ունեցող կոնաձեւ բարձրութիւններ:

Արագածի մերձակայքը ցրուած են բազմաթիւ մակաբուծային կոներ parasitic cones կամ cockle, որոնք անցեալին պարբերաբար արտավիժած են հրաբուխային նիւթեր: Հրաբխային ժայթքումներու հետեւանքով Արագածի լանջերը հսկայական տարածութեան վրայ նեռարեալ մինչեւ ստորին փէշերը ծածկուած են լաւաներով: Արագածը հարուստ է հրաբխային ծագում ունեցող օգտակար հանածոներով (տուֆ, պեմզա "լատ.՝ pumex` փրփուր, չեչաքար", որսիդ. "Ֆրանս.՝ perlite, perle` մարգարիտ" եւայլն: Արագածի գագաթներուն մշտական ձիւն նստած է, իսկ փէշերուն կարտայայտուին տարուան բոլոր եղանակները՝ իրենց նրբերանգներով: Լեռնային շրջաններուն կլիման կը փոխուի ըստ բարձրութիւններուն. մերձգագաթային գօտին զով է, իսկ գագաթը ամռան նոյնիսկ ցուրտ է:

                                     

2. Գետեր ու Լիճեր

Արագածը յայտնի է իր սառնորակ աղբիւրներով, որոնք ձիւնահալի ջուրերու ու սառնադաշտերու հետ միասին սկիզբ տուած են շարք մը գետերու ու գետակներու: Արագածի ընդերքի ջուրերով կը սնուի նաեւ Մեծամօր լիճը: Գագաթին եւ լանջերուն կան քանի մը տասնեակ գեղատեսիլ լճակներ: Անոնցմէ ամենամեծը Քարի լիճն է, որ ունի քաղցրահամ ջուր եւ 3200 մ բարձրութեան վրայ է: Լիճին, առանձնապէս, հրապոյր կու տան շրջակայ ալպեան մարգագետիները, բազմագոյն ծաղիկները, լեռնային մաքուր օդը եւ Արագածի ձիւնափայլ գագաթի մերձակցութիւնը:

Ճոխ բուսականութեամբ ծածկուած հիասքանչ գետահովիտներով ու ձորակներով հոսող գետերը տեղ-տեղ կ՝ առաջացնեն ջրվէժներու սահանքներ:

                                     

3. Մօտակայ Քաղաքներ

Լերան շրջակայքը գտնուող քաղաքներէն են Աշտարակը՝ հարաւ-արեւելքին, Ապարանը՝ հիւսիս-արեւելքին, Արթիկը՝ հիւսիս-արեւմուտքին եւ Թալինը՝ հարաւ-արեւմուտքին: Լերան միւս կողմերը կան այլ քաղաքներ եւ գիւղեր:

                                     

3.1. Մօտակայ Քաղաքներ Աւանդութիւններ

Աւանդութիւնը կը պատմէ, թէ հայոց լեռները ժամանակ մը յաղթանդամ ու հսկայ եղբայրներ եղած են: Ամէն օր վաղ առաւօտուն արթննալով՝ անոնք սովորութիւն են ունեցած են նախ կապել իրենց գօտիները եւ ետքը միայն ողջունել զիրար: Ժամանակը կ՝ անցնի: Եղբայրները կը ծերանան, կըսկսին աւելի ուշ արթննալ: Օր մըն ալ արթնանալով՝ անոնք հակառակ իրենց սովորութեան՝ կը մոռնան նախ գօտիները կապելը եւ կը բարեւեն զիրար: Աստուած տեսնելով այդ՝ կը բարկանայ, կը պատժէ եղբայրներուն: Անոնք կը քարանան՝ կը դառնան լեռներ, գօտիները կը դառնան կանաչ դաշտեր, իսկ քարացած եղբայրներու արցունքները կը դառնան անմահական աղբիւրներ:

Այդ հսկաներուն մեծութեամբ չորրորդը Արագածն է՝ Մեծ Մասիսէն, Սաւալանէն եւ Սիփանէն ետք:

Արագածի մեղմաթեք լանջերը շատ ջրառատ են, բերրի, ծածկուած ալբեան մարգագետիններով, արօտավայրերով: Այս տեսակետէն Արագածը Մասիսին հակոտնեան է: Իզուր չէ, որ ժողովուրդը կը պատմեն հետեւեալ աւանդութիւնը:

Ժամանակին Մասիսն ու Արագածը շատ սիրով քոյրեր եղած են: Օր մը, ինչպէս կը պատահի, անոնք կը կռուին: Մէկը կ՝ ըսէ՝ "Ես եմ լաւը, աւելի բարձրը", միւսը թէ՝ "Ես քեզմէ եւ՛ աւելի բարձր եմ, եւ՛ աւելի գեղեցիկ": Շտապ կը հասնի Մարութա լեռը եւ կը փորձէ հաշտեցնել քոյրերուն: Տեսնելով, որ անկարող է խաղաղութիւն վերահաստատել, կը ձգէ եւ կը հեռանայ եւ կ՝ անիծէ անոնց: Չարագուշակ էր իր անէծքը. "Թող Մասիսն ու Արագածն այնպէս բաժնուին իրարմէ, որ ալ երբեք չհանդիպին": Իր կարգին Մասիսը Արագածին կ՝ անիծէ, որ երբեք վիշտը դուրս չգայ իր սրտէն, եւ արցունքը չպակսի աչքերէն: Արագածն ալ Մասիսին կ՝ անիծէ, որ վշտէն չորնայ, աշխարհի երեսին մարդ չբարձրանայ իր կատարը, վրան մատաղ չմորթուի: Այդպէս ալ կը կատարուի: Արագածի գագաթին արցունքէն լիճ կը գոյանայ, փեշերէն հազարաւոր աղբիւրներ կը բխին: Իսկ Մասիսը կը ցամքի, կը չորնայ, ոչ ոք չի բարձրանար գագաթը, ո՛չ ալ մատաղ կը մորթուի այնտեղ:



                                     

4. Օգտագործված գրականություն

  • Երևանի Համալսարանական Հրատարակչություն, Երևան 1970
  • Հեղինակներ՝ Թ. Խ. Հակոբյան, Կ.Օ. Օհանյան, Գ. Ե. Ավագյան, Խ. Ե. Նազարյան
  • Երևանի համալսարանի տպարան, 1975 թ.
  • Հրատարակչության խմբագիր՝ Ա. Մ. Գաբրիելյան
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →