Back

ⓘ Հայերէն



                                               

Հայերէն երգարաններ

Հայոց լեզուով առաջին երգարանի ստեղծումը կը վերաբերի դեռ 1513 թուականին. այդ Յակոբ Մեղապարտի հրատարակած հինգ գիրքերէն մեկն էրՙ "Տաղարանը", տպագրուած Վենետիկի մէջ: Ընդհանուր առմամբ, Հայերէն երգարանները ունին լայն աշխարհագրութիւնՙ Վենետիկ, Քալքաթա, Կոստանդնուպոլիս, Մարզուան, Վառնայ, Երուսաղէմ, Թիֆլիս, Ախալցխա, Պէյրութ, Մոսկուա, Սենթ Փեթերսպուրկ, Տոնի Ռոստով, Երեւան, Պոսթըն, Նիւ Եորք, Լոնտոն եւ այլուր: Մատենագիտութեան առանձին բաժինները կը ներառեն նաեւ հայատառ թրքերենով յայտնի եւ անյայտ երգերու խօսքեր պարունակող ժողովածուներ, մէկ հեղինակի երգերէն կազմուած ժողովածուներու մասին տեղեկութիւններ, որ ...

                                               

2015

6 Մայիս․ Պոլսոյ մէջ "Նոր Զարթօնք" ի եւ "Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում" ի անդամներ ու համակիրներ, Արմէն ճամբարի կալուածքին պետականացման դէմ կը շարժին եւ հողատարածքին մէջ կը մտնեն ու հերթական դրութեամբ հսկում կը կատարեն․ բողոքի պայքարը կը տեւէ մինչեւ տարածքը վերադարրուի իր տիրոջ՝ Հայ Աւետարանական համայնքին

                                               

Ուքրաներէն

Ուքրաներէն, հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի արեւելա-սլաւոնական լեզուախումբի լեզու։ Ուքրաներէն կը խօսին աշխարհին մէջ 41 միլիոն հոգի։ Ուքրանիոյ պետական լեզուն է։ Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման, խօսողներու թիւով 26-րդն է։

                                               

Կանաչ (գոյն)

Կանաչ, լոյսի երեք հիմնական գոյներէն մէկն է: Կը գտնուի տեսանելի լոյսին ալիքներու երկարութեան 500÷600 նանոմեթր տիրոյթին մէջ: Կանաչը բուսականութեան գոյնն է, կանաչ է նաեւ զմրուխտը

                                               

Արեւմտահայերէն

Արեւմտահայերէն ժամանակակից հայերէնի երկու ճիւղերէն մէկը։ Արեւմտահայերէն կը խօսի սփիւռքահայութեան մեծ մասը ։ Ձեւաւորուած է XIX դարու սկիզբներուն՝ Թրքահայաստանի հայութեան բարբառի հիման վրայ։

                                               

Մագաղաթ

Մագաղաթ ը սկսած են գործածել մօտ 2100 տարի առաջ փոքր Ասիոյ Պերկամոն քաղաքին մէջ։ Այս պատճառով ալ ուրիշ լեզուներով մագաղաթը կը կոչուի պերկամենտ։ Մագաղաթը կը պատրաստէին մատղաշ անասուններու՝ արջառի, երինջի, գառան, ուլի մորթէ՝ յատուկ ձեւով մշակելով ու յղկելով զայն։ Հայերէն բազմաթիւ ձեռագրերու մէջ պահպանուած են մագաղաթի պատրաստման միջոցներ։ Հայկական ամենամեծ մագաղաթէ ձեռագիրը "Մշոյ ճառընտիրն" է ՝ պատրաստուած արջառի եւ երինջի մորթէ։ Իսկ հայերէն ամենափոքր, ձեռագիր գրքի թերթերը պատրաստուած են նորածին ուլի մորթէ։ Մեր հին հեղինակները՝ Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթեւը, Մովսէս Խորենացին, Գրիգոր Նարեկացին ...

                                               

Լուսաբեր

Լեւոն Շանթ ձեռնամուխ կըլլայ ո՛չ միայն տարրական, այլ նաեւ միջին դասարաններու ուսանողներու համար նոր դասագիրքեր ստեղծելու եւ հրատարակելու աշխատանքին: Ան, Թիֆլիսի մէջ Վերնատան հայ գրական ակումբի իր մտերիմ ընկերներէն բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի հետ եւ պատմաբան, թարգմանիչ ու բանասէր Ստեփան Լիսիցեանի գլխաւորութեամբ կը հրատարակէ հայոց լեզուի "Լուսաբեր" դասագիրքը, որուն մէջ յատուկ համարներ պոլսահայերուն համար կը փոխադրէ արեւմտահայերէնի, յատկապէս Թումանեանի ստեղծագործութիւնները:

                                               

Վատիկան

Վատիկան, պաշտօնապէս՝ Վատիկան քաղաք-պետութիւն, պապական քաղաք-պետութիւն Իտալիոյ մայրաքաղաք Հռոմի արեւմտեան մասին վժմէջ՝ Մոնթէ Վատիկանօ բլուրին վրայ։ Տարածքով ամենափոքր պետութիւնն է ։ Մշտական բնակչութիւնը կը կազմէ շուրջ 800 մարդ, ներառեալ վատիկանական հպատակութեան 400 անդամներուն։ Վատիկանը կը հանդիսանայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ գլուխ կանգնած Հռոմի պապի նստավայրը, ինչպէս նաեւ կաթողիկէ միջազգային կեդրոնը։ Պետութեան կարգավիճակը վերջնականօրէն հաստատուած է 1929 թուականին յատուկ հրովարտակով։

                                               

Համեստ (անձնանուն)

                                               

Երանիկ (անձնանուն)

Գործածուած է Հեթում Ա. թագաւորի կնոջ՝ Զապէլ թագուհիի անուան փոխարէն՝ արծաթեայ սկիհի մը վրայ․ "Պահեա՛ Տէ՜ր զՀեթում թագաւորն եւ զթագուհի կին նորա Երանիկն" ։ Սկիհը գտնուած է Երուսաղէմի մօտ գտնուող Քերեք քաղաքի աւերակներու ՝1878 թուականի, պեղումներու ժամանակ Սղուած Երնիկ ձեւով գործածուած է թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ, ուր սեռը յայտնի չէ

                                               

Կարապետ (անձնանուն)

Կարապետ, հայկական արական անուն է։ Առաջացած է հայերէն կարապետ բառէն, որ կը նշանակէ "առաջնորդ, ճամբայ բաց անող" ։ Անուան համազօրն է յունարէն Πρόδρομος անունը, որը թարգմանաբար կը նշանակէ "առաջնորդ" ։ Անունէն ստեղծուած մականուն՝ Կարապետեան Լատինատառ գրութիւնը՝ GARABED

                                               

Մամօնա

Մամօնան, Նոր Կտակարանի մէջ նկարագրուած հարստութեան և ագահութեան դևն է որ կը յիշուի Մատթէոսի Աւետարանի 6-րդ գլխու 19-21 և 24 համարներուն մէջ, իսկ Ղուկասու Աւետարանի 16-րդ գլխու 3 համարին մէջ։ Հայ գրականութեան մէջ Մամօնայի գաղափարին կը հանդիպինք Պաղդասար Դպրի "Առ Մամօնայն" բանաստեղծութեան մէջ, ուր Պաղդասար Դպիր կը նպատակադրէ բացայայտել փողի և հարստութեան կործանարար իշխանութիւնը մարդուն վրայ։ Ան Մամօնայի մասին կը գրէ ժողովրդական բարոյականութեան տեսակէտէն՝ որ կը մերժէ անոր սարսափելի աստուածութիւնը։ Սլաւ դիցաբանութեան մէջ Մամօնան կը ներկայացուի վայրի կնոջ կերպարաքով, որ մարդկանց կը մոլորեցնէ թէ ...

Հայերէն
                                     

ⓘ Հայերէն

Հայերէն, Հայաստանի Հանրապետութեան պետական լեզու։ Կը պատկանի հնդեւրոպական լեզուաընտանիքին։

Իր շուրջ հինգ հազար տարուան գոյութեան ընթացքին, հայերէնը հաղորդակցման մէջ մտած է տարբեր ժողովուրդներու, բազմաթիւ լեզուներու հետ. սակայն այն պահպանած է իր ինքնուրոյնութիւնը, քերականական կառուցուածքն ու բառապաշարին բառային հիմքին կամ հիմնապաշարին ինքնատիպութիւնը։

Հայոց լեզուով ստեղծուած է մեծ գրականութիւն։ Գրաբարով աւանդուած է հայ հին պատմագրութիւնը, գիտափիլիսոփայական, մաթեմաթիկական, բժշկագիտական, աստուածաբանական-դաւանաբանական գրականութիւնը։ Միջին գրական հայերէնով մեզ հասած են միջնադարեան հայ քնարերգութեան գլուխ գործոցները, բժշկագիտական, իրաւագիտական նշանակալից աշխատութիւններ։ Գրական նոր հայերէնի արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն գրական տարբերակներով ստեղծուած է գեղարուեստական, հրապարակախօսական ու գիտական բազմատիպ ու բազմաբնոյթ հարուստ գրականութիւն։

Հայերէնը լայնօրէն կ՝ օգտագործուի պատմական Հայաստանի տարածքին՝ եւ Հայկական սփիւռքին մէջ։ Առաւել կիրառական է Եւրոպայի մէջ, Մերձաւոր Արեւելքի մէջ եւ նախկին ԽՍՀՄ հանրապետութիւններուն՝ Ռուսաստանի Դաշնութեան մէջ՝ Հարաւային դաշնային տարածաշրջան, Մոսկուա եւ խոշոր քաղաքներ, Վրաստան, Ուքրանիա եւ այլուր։

Արեւմտեան կիսագունդին մէջ Հայերէն կը խօսին ԱՄՆ-ի, Քանատայի, Լատինական Ամերիկայի մէջ։ Հայկական համայնքներ կան նաեւ Ափրիկէ, Աւստրալիա եւ այլուր։

Հայերէն խօսողներուն թիւը կը կազմէ 7-9 միլիոն մարդ։ Աշխարհի հայ բնակչութիւնը տարբեր տուեալներով 10-12 միլիոն մարդ կը հաշուէ։

                                     

1. Հայերէնը՝ Հնդեւրոպական Լեզուաընտանիքի Ինքնուրոյն Ճիւղ

19-րդ դարու երկրորդ կէսին, երբ լեզուաբանութիւնն ու լեզուագիտութիւնը նոր թափով առաջ կ՝ ընթանային, գերմանացի լեզուաբան Հէնրիկ Հիւպշման՝ 1875 թուականին հրատարակուած "Հայերէնի դիրքը հնդեւրոպական լեզուներու շարքին" յօդուածին մէջ կ՝ ապացուցէ, որ հայերէնը հնդեւրոպական լեզուներու մէջ ինքնուրոյն լեզուաճիւղ է, իսկ պարսկերէնի եւ հնագոյն այլ լեզուներու հետ ունեցած ընդհանրութիւնները հիմնականօրէն բառապաշարային ո՛չ թէ ծագումով պայմանաւորուած են, այլէ յետագայ շրջանի փոխառութիւններ են։ Մինչեւ այսօր այս տեսակէտը կը համարուի ճիշդ, եւ հայերէնը կը շարունակէ իր ուրոյն տեղը զբաղեցնել այդ լեզուաընտանիքին մէջ։

Հայերէնի առաջին պատմահամեմատական մեթոտի հեղինակները՝ Հ. Փեթերմանն ու Ֆ. Վինտշմանը առաջ բերած էին այն դրոյթը, ըստ որուն հայերէնը կը պատկանի հնդիրանեան/արիական/ լեզուախումբին։ Այդ եզրակացութիւնը հիմնուած էր մօտաւորապէս 1400 բառերու առկայութեան, որոնք պարսկերենէն փոխառութիւններ էին։ Սակայն այս տեսակէտը յետագային մերժուեցաւ։

                                     

2. Գրական հայերէնի զարգացման փուլեր

Հայերէնը անցած է զարգացման երկարատեւ ուղի, սակայն հիմնական տեղեկութիւնները մեզի յայտնի են 5-րդ դարէն 405 թուականէն՝ գիրերու գիւտէն սկսած։

Նախքան ժամանակակից հայերէն այբուբենի ստեղծումը Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէն, անշու՛շտ, հայերէնն ու հայերէն գիրերը գոյութիւն ունեցած են, քանի որ այն հանդիսացած է անցեալին ձեւաւորուած հայկական թագաւորութիւններուն եւ պետական կազմակերպութիւններուն պաշտօնական լեզուն։ Որպէս ապացոյց կը ներկայացուի նաեւ հայ թագաւոր Աբգար Ե․–ի եւ Յիսուս Քրիստոսի միջեւ եղած նամակագրութիւնը, որ եղած է հայերէն։ Սակայն հայերէնի նախամաշտոցեան շրջանի մասին տեղեկութիւնները քիչ են կամ ալ գուցէ չեն յայտնաբերուած, այդ իսկ պատճառով այս տեսակէտին մասին քիչ խօսակցութիւն կայ։

405 թուականին Մեսրոպ Մաշտոց կը ստեղծէ հայոց գիրերը՝ սկիզբ դնելով հայերէնի գրային ժամանակակից փուլին, որ իր կարգին կը բաժնուի քանի մը ենթափուլերու։

                                     

2.1. Գրական հայերէնի զարգացման փուլեր Գրաբար

Գրային հայերէնի առաջին փուլը հին հայերէնն է կամ, ինչպէս ընդունուած է կոչուիլ, գրաբարը։ Գրաբարը հայերէնի հին շրջանի գրական մշակուած տարբերակի անուանումն է։ այս մէկը կ՝ օգտագործուէր գրիչներու մատեաններուն մէջ, եկեղեցական ծիսակատարութիւններու ժամանակ եւ առօրեա կեանքի մէջ, սակայն ժամանակի ընթացքին խօսակցական լեզուն այնքան կը հեռանայ գրական լեզուէն, որ հասարակ շինականը չէր հասկնար զայն։ Այնուամենայնիւ գրաբարը լայնօրէն կը գործածուէր մինչ 11-րդ դար։ Առաջին նախադասութիւնը, որ գրուած է գրաբարով, գրուած է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէն եւ այն է՝

Վերջինս կը նշանակէ ճանաչիր իմաստութիւնը եւ խրատը, իմացիր հանճարի խօօսքերը։ Այս նախադասութեամբ կը նշանակեն ստեղծագործել Մովսէս Խորենացին, Կորիւնը, Ագաթանգեղոսը եւ այլք։

                                     

2.2. Գրական հայերէնի զարգացման փուլեր Միջին հայերէն

Միջին հայերէնը կամ Կիլիկեան հայերէնը գործածուած է 11-րդ դարէն մինչեւ 16-րդ դարը։ Ան իր բարդութեամբ ի հարկ է կը զիջէր գրաբարին, սակայն մտցուած փոփոխութիւնները բաւարար չէին, որ ան դառնար հանրութեանը մատչելի լեզու։

Այս շրջանին ստեղծագործած են Ֆրիկը, Նահապետ Քուչակը, Գրիգոր Նարեկացին եւ այլք։

                                     

2.3. Գրական հայերէնի զարգացման փուլեր Աշխարհաբար

Աշխարհաբարը կամ նոր հայերէնը գործածուած է 17-րդ դարէն եւ վերջնականապէս ձեւաւորուած է 19-րդ դարուն։ Այսօր աշխարհաբարը կը համարուի հայ ժողովուրդի հաղորդակցման հիմնական միջոցը։ Աշխարհաբարի հիմնադիրը հայոց մեծ բանաստեղծ եւ լուսաւորիչ Խաչատուր Աբովեանն է։

Արդի հայերէնը՝ աշխարհաբարը, հանրութեանն կը ներկայանանայ երկու ճիւղով՝ Արեւմտահայերէն եւ Արեւելահայերէն։

                                     

2.4. Գրական հայերէնի զարգացման փուլեր Արեւմտահայերէն

Կը գործածուի սփիւռքահայերու, բացառութեամբ՝ Ռուսաբնակ, Իրանաբնակ եւ Ջաւախքի, ինչպէս նաեւ Ազրպէյճանական ԽՍՀ-էն բռնագաղթուած հայութեան կողմէն։ Այս ճիւղը առաջացած է Կոստանդնուպոլսոյ եւ Տրապիզոնի բարբառներու միախառնումէն։

                                     

2.5. Գրական հայերէնի զարգացման փուլեր Արեւելահայերէն

Կը գործածուի Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւններու, ինչպէս նաեւ վերոյիշեալ երեք երկրներուն մէջ ապրող հայերու կողմէն որպէս գրական լեզու։ Այս ճիւղը առաջացած է Վանի, Խոյի եւ մեծապէս Այրարատեան բարբառի միախառնումէն։ Այսօր Հայաստանի եւ Արցախի տարածքին տիրապետող գրական լեզուն արեւելահայերէնն է։

                                     

3. Հայերէնը Տարբեր Լեզուներով

  • անգլերէն՝ armenian language ա:մինիըն լենկուիճ
  • չեչէներէն՝ эрмелойн мотт
  • պուլկարերէն՝ арменски език
  • պարսկերէն՝ زبان ارمنی
  • ուզպեքերէն՝ arman tili
  • էսթոներէն՝ armeenia keel
  • թրքերէն՝ ermenice
  • արաբերէն՝ لغة أرمنية
  • Հունգարերէն՝ Örmény nyelv
  • ճափոներէն՝ アルメニア語 արումենիա-կօ
  • ֆրանսերէն՝ arménien
  • սպաներէն՝ idioma armenio
  • ալպաներէն՝ gjuha armene
  • գերմաներէն՝ Armenische Sprache
  • ազրպէյճաներէն՝ erməni dili
  • յունարէն՝ Αρμενική γλώσσα արմէնիա կլոսսայ
  • քորէայերէն՝ 아르메니아어
  • Ուքրաներէն՝ вірменська мова
  • եբրայերէն՝ ארמנית
  • ռուսերէն՝ армянский язык արմեանսքիյ յըզիք
  • վրացերէն՝ სომხური ენა սոմխուրի էնա
  • իտալերէն՝ lingua armena
  • լեհերէն՝ język ormiański
                                     

4. Քերականական Առանձնայատկութիւններ

Հայերէնը նման է այլ հնդեւրոպական լեզուներուն իր կառուցուածքով, սակայն հնչիւններով եւ քերականական առանձնահատկութիւններով կը պնարունակէ նմանութիւններ աշխարհագրութեամբ մօտիկ Կովկասի շրջանի լեզուներուն հետ։

                                     

4.1. Քերականական Առանձնայատկութիւններ Հնչիւնաբանութիւն

Հայերէնը ունի 36 հնչիւն՝ վեց ձայնաւոր եւ երեսուն բաղաձայն։ Հայերէնը ունի եռաշարք բաղաձայնական համակարգ՝ ձայնեղ բաղաձայններ, խուլեր ու շնչեղ խուլեր։ Հայերէնի շեշտը վերջընթեր շարժական է, այսինքն՝ կը դռուի բառի վերջին վանկի վրայ եւ բառի՝ վերջէն աւելցուող դէպքին մէջ կը տեղափոխուի։

                                     

4.2. Քերականական Առանձնայատկութիւններ Բառապաշար

հայերէնի բառապաշարը ըստ ծագման կը բաժնուի քանի մը շերտերու։ Գլխաւոր շերտը բնիկ հայերէն բառերն են։ Բնիկ հայերէն կը համարուին այն բառերը, որոնք սկիզբէն եղած են հայերէնի մէջ, որպէս ժառանգութիւն ստացած են մայր լեզուէն՝ հնդեւրոպական նախալեզուէն, եւ հայերէնին ձուլուած լեզուներէն կամ անոնց հիման վրայ ինչ-որ ժամանակ առաջացած են հենց հայոց լեզուի մէջ։

Ծագումնաբանական տեսակետէն ժամանակակից հայերէնի բառապաշարը կը բաժնուի հետեւեալ խումբերու՝ բնիկ հայերէն բառեր եւ փոխառեալ բառեր։

Բնիկ հայերէն բառերը 930 կը կազմեն հնդեւրոպական բառապաշարը կամ կերտուած են հետագային հայերէնի բառապաշարային նիւթի հիման վրայ։

Փոխառեալ բառեր, որոնք հայերէնը իր զարգացման ընթացքին փոխառած են, ցեղակից ու ոչ ցեղակից լեզուներէն է։ Անոնք են՝ իրանական փոխառութիւններ 1411, լատինական, յունական 918, խեթական, վրացական, ասորական 205, արաբական եւ այլն։

Հայերէնի բառապաշարը կը զարգանայ լեզուին մէջ առկայ բառերէն նոր բառեր կազմելով, ինչպէս նաեւ փոխառութիւններ կատարելով՝ հնարաւորիս զերծ մնալով անհարկի օտարաբանութիւններու ներմուծումէն։



                                     

4.3. Քերականական Առանձնայատկութիւններ Ձեւաբանութիւն

Հայերէնի խօսքի մասերը տաս են՝ գոյական, ածական, թուական, դերանուն, բայ, մակբայ, կապ, շաղկապ, վերաբերական, ձայնարկութիւն։

Հայերէնին մէջ գոյական ունի երկու թիւ՝ եզակի եւ հոգնակի եւ յոթ հոլով՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական, գործական, բացառական եւ ներգոյական։ Արդի հայերէնի որոշ մասնագետներ կը միացնեն հայցական հոլովը ուղղական հոլովին, իսկ տրականը՝ սեռականին՝ այսպիսով հանգելով հայերէնի հինգ հոլովի։ Գոյականը կը գործածոգի երկու ձեւով՝ արտաքին հոլովում, եւ ներքին հոլովում, քանի մը բառեր ալ կ՝ ենդարկուին այլաձեւ հոլովման։

Ըստ առարկայի հատկանիշի արտահայտման ձեւի ուղղակիօրէն կամ միջնորդաուորուած՝ հայերէնին մէջ ածականները կ՝ ըլլան որակական ու հարաբերական։ Որակական ածականները ունին համեմատութեան երեք աստիճան՝ դրական, բաղդատական ու գերադրական։

Բայը հայերէնին մէջ ունի ընդարձակ խոնարհման համակարգ։ Կան բայի երկու հիմնական կարգեր՝ դէմքի առաջին, երկրորդ եւ երրորդ, որուն լրացուցիչ կերպով կը միանայ թիւի կարգը եզակի եւ բազմակի եւ սեռի ներգործական, կրաւորական եւ չեզոք, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը խոնարհուի ըստ կերպի, ժամանակի անցեալ, ներկայ եւ ապառնի եւ եղանակի եւ այլն։



                                     

4.4. Քերականական Առանձնայատկութիւններ Կետադրութիւն

Հայերէնի կետադրական նշանները կը բաժնուին երեք խումբի՝ տրոհութեան, առոգանութեան եւ բացայայտութեան։ Ժամանակակից հայերէնը ունի 15 կետադրական նշաններ, որոնք են. տրոհութեան՝ բացատը, վերջակէտը, միջակէտը., ստորակէտը, եւ բութը ՝, առոգանութեան՝ շեշտը ՛, հարցական նշանը ՞ եւ բացագանչական նշանը ՜, ու բացայայտութեան՝ չակերտը ", փակագիծերը, կը գործածուին նաեւ {}, կախման կետերը., բազմակէտերը., միութեան գծիկը -, անջատման գծիկը ―, ենթամնան - եւ ապաթարցը:

Ասոնց հետ մէկտեղ հայերէնի մէջ կարելի է հանդիպիլ այլ կետադրական նշաններու, որոնք կա՛մ այլեւս չեն գործածուիր, կա՛մ ալ կարելի է հանդիպիլ մասնագիտական հատուածներու մէջ։ Այս յաւելեալ նշաններէն են պատիւը ՟, որ կը գործածուի հապաւումներ եւ փակագիրեր նշելու համար, քմայնացման նշանը ”, աստղանիշը *, մէկ կամ երկու զուգահեռ գիծ, // եւ այլն։

                                     

5. Բարբառներ

Հայերէնը ունի երկու ճիւղեր՝ Արեւելահայերէն եւ Արեւմտահայերէն, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր բարբառները։ Արեւելահայերէնի ու արեւմտահայերէնի հիմնական տարբերութիւնը որոշ գրատառերու մօտ, հայերէնի հնչիւններուն համապատասխանութեան տարբերութեան մէջ է։

Ըստ Հրաչեայ Աճառեանի տեսնել Հայ Բարբառագիտութիւն, 1911 ձեւաբանական դասակարգման՝ կ՝ընդունուին բարբառներու երեք խումբ՝ մէջ ճիւղ բայի սահմանական եղանակի անկատար ներկայ ժամանակաձևը կը կազմուի մէջ, ամ, ին տարրերով, կը ճիւղ, ել ճիւղ ներկան կը կազմուի ել, իլ, ալ տարրերով։

                                     

6. Տե՛ս նաեւ

  • Նախաքրիստոնէական հայկական գրային համակարգեր
  • Հնդեւրոպական լեզուներ
  • Հայկական գիր
  • Աշխարհի լեզուներ
  • Հայ միջնադարեան քերականներ
  • Հայերէնի քերականութիւն
  • Հայերէնի բարբառներ
  • Մեսրոպ Մաշտոց
  • Ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններ
  • Արեւելահայերէն
  • Արեւմտահայերէն
  • Մատենադարանի ձեռագրերը քերականութեան մասին
                                     

7. Արտաքին յղումներ

Հետազօտական

  • Տեխասի համալսարանի գրաբար հայերէնի հետազոտական շարք անգլերէն

Հայերէնը Համակարգչին Պաստառին Վրայ

  • Հայերէն Ստեղնաշար, Փոխարկիչ, Բառարան, Գիրքեր, Տառատեսակներ, Ծրագրեր…
  • Հայերէն կայքերու կատալոգ
                                     

7.1. Արտաքին յղումներ Ուսումնական

  • Հայերէնի դասեր
  • Հայերէնի հետ կապուած առցանց ռեսուրսների ցանկ
  • Էթնոլոգ կայքի զեկոյցը հայերէնի մասին
  • "ՀամաՀայկական Էլ. Գրադարան" կայքի Հայոց լեզուի ուսումասիրութեան համար նախատեսուած էջը
  • Սոոուի՛նք Հայերէն
  • Հայերէն այբուբենը
  • ՀԲԸՄ - Հայկական վիրտուալ համալսարան - առաջին առցանց համալսարանը հայերէն սորուելու համար ՀԲԸՄ
                                     

7.2. Արտաքին յղումներ Առցանց բառարաններ

  • Ընդարձակ Բառարան Հայերէնէ Անգլիերէն, Մեսրոպ Կ. Գույումճեան, Պէյրութ, 1970։ մօտ 70, 000 մուտքի բառեր
  • Հայոց լեզուի հոմանիշներու բառարան, Աշոտ Մուրատի Սուքիասեան, Երեւան, 1967։ մօտ 83, 000 բառ եւ դարձուածաբանական միաւոր
  • Վիքիբառարան, անվճար, բազմալեզու, առցանց բառարան։
  • Հայերէն արմատական բառարան, Հրաչեայ Աճառեան, Երեւան, 1926։ 5, 062 ստուգաբանուած արմատներ
  • Հայ-անգլերէն բառարան եւ թարգմանութիւն
  • Հայերէն օնլայն բառարան, կը պարունակէ բառի բացատրութիւնը, հոմանիշները, ռուսերէն թարգմանութիւնը։
  • Արդի հայերէնի բացատրական բառարան, Էտուարտ Բագրատի Աղաեան, Երեւան, 1976։ մօտ 135, 600 գլխաբառ
  • Գործնական Բառարան Ֆրանսերէնէ Հայերէն, Յարութիւն Քիւրքճեան, Պէյրութ, 1988։ մօտ 20, 000 գլխաբառ
  • Հայոց լեզուի նոր բառարան, Գնէլ Արքեպս. Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Պէյրութ, 1992։
  • Հայերէն լեզուի համացանցի բառարան։
  • Նայիրի Հայերէն բառարաններու ելեկտրոնային գրադարան Բառգիրք հայերէն լեզուի, Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։
  • Ժամանակակից հայոց լեզուի բացատրական բառարան, Հրաչեայ Աճառեանի Անուան Լեզուի Ինստիտուտ, Երեւան, 1969-1980։ մօտ 125, 000 գլխաբառ
  • Հայերէն-Անգլերէն, Անգլերէն-Հայերէն բառարան
  • Բառարան ԻՍՄԱ Translator.am թարգմանչի մէջ
  • Գործնական Բառարան Հայերէն-Ֆրանսերէն, Գրիգոր Շահինեան, Պէյրութ, 1997։ մօտ 18, 000 գլխաբառ
  • ԱրմԴիքթ, անվճար, բազմալեզու, առցանց բառարան։
  • Հայերէն բացատրական բառարան, Ստեփան Մալխասեանց, Երեւան, 1944։ մօտ 130, 000 գլխաբառ
  • Ընդարձակ Բառարան Անգլիերէնէ Հայերէն, Մեսրոպ Կ. Գույումճեան, Պէյրութ, 1981։ մօտ 96, 000 գլխաբառ


                                     

7.3. Արտաքին յղումներ Հետազօտական

  • Տեխասի համալսարանի գրաբար հայերէնի հետազոտական շարք անգլերէն
                                     

7.4. Արտաքին յղումներ Հայերէնը Համակարգչին Պաստառին Վրայ

  • Հայերէն Ստեղնաշար, Փոխարկիչ, Բառարան, Գիրքեր, Տառատեսակներ, Ծրագրեր…
  • Հայերէն կայքերու կատալոգ
                                               

Զուարթ (անձնանուն)

Զուարթ, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն զուարթ ՝ "ուրախ" ածականէն։ Նորակերտ անուն է։ Կը համապատասխանեն հայերէն ուրախ եւ պարսկերէն Xurram անձնանուններուն։

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →