Back

ⓘ Բոյսեր



                                               

Հատապտղային Բոյսեր

Հատապտղային բոյսեր ` վայրի և մշակուող բազմամեայ բոյսեր են, որոնցմէ կը ստացուի ուտելի, հիւթալի, չբացուող, բազմասերմ պտուղներ։ Հայաստանի մէջ կը մշակուին ելակ, չիչխան, տտենի, թթենի, բռինչ, շամբուկ, արոսենի, սնձենի, հապալասենի, սզնենի, ալոճենի, հաղարջենի, ժոխենի, մոշենի, մոռի, մորենի, մշենի, մնձենի, կոկռոշենի։

                                               

Եպիփիւտ կամ Մակաբոյս

Եպիփիւտ, բոյսեր են, որոնք կ՚օգտուին ուրիշ բոյսերէն՝ իբր բնակարան ու առանց վնաս տալու կ՚աճին անոնց վրայ։ Հողի վրայ արմատ չեն ունենար։

                                               

Սլովաքիա

Սլովաքիա ն, պետութիւն է Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ: Առաւելապէս լեռնային երկիր է, որուն մեծ մասը կը գտնուի Արեւմտեան Քարփաթյընի մէջ: Հիւսիսի բաժինը Բարձր Տատրաներն են, հարաւէն՝ Ցած Տատրաները, եւ այլ լեռնաշղթաներ:

                                               

Մանիփուր

Մանիփուր, նահանգ Հնդկաստանի հիւսիս-արևելքի մէջ, Պիրմայի սահմանի մօտ։ Տարածութիւնը 22.4 հազար քմ² է, բնակչութիւնը՝ 1.1 միլիոն 1971։ Վարչական կեդրոնը՝ Իմփհալ։ Ռելիեֆի մէջ կը տիրապետեն միջօրեականի ուղղութեամբ երկարող լեռնաշղթաներու եւ միջլեռնային լայն հովիտներու հերթագայութիւնը։ Կլիման չափավոր տաք է։ Տարեկան տեղումները 1500-2500 մմ են։ Լեռներու հողմակողմ լանջերուն կը գերակշռեն խոնաւ արեւադարձային անտառները, հողմահակառակ լանջերուն՝ տերեւաթափ, աւելի վեր՝ լայնատերեւ եւ սոճիի անտառներն ու մարգագետինները։ Մանիփուրը հետամնաց գիւղատնտեսական շրջան է։ Կը Մշակուին բրինձ, Իււղատուներ, ծխախոտ, բամբակենի, ...

                                               

Կիպրոս

Կիպրոս, Միջերկրական ծովի արեւելեան մասը գտնուող պետութիւն մըն է՝ Թուրքիոյ հարաւը։ Ան կը գտնուի նոյնանուն կղզիի վրայ։ Կիպրոսի Հանրապետութիւնը զարգացած երկիր է եւ անդամ է Եւրոպական Միութեան 1 Մայիս 2004-էն։

                                               

Դեղաբանութիւն

Դեղաբանութիւն, գիտութիւն, որ կ՛ուսումնասիրէ մարդու եւ կենդանիներու անդամներու վրայ դեղանիւթերու եւ կենսաբանօրէն աշխոյժ այլ նիւթերու ազդեցութիւնը։ Այդ նպատակով կ՛օգտուին հետազօտման տարբեր ձեւերէն։ Մարդու մարմնի կազմուածքին վրայ դեղանիւթերու ազդեցութեան վերաբերեալ տեղեկութիւնները, որոնք կը ստացուին բուժիչ նպատակով անոնց օգտագործման արդիւնքով, կը կազմեն դեղաբանութեան յատուկ բաժին՝ բուժարանական դեղաբանութիւն։ Դեղաբանութիւնը սերտօրէն կապուած է դեղանիւթերու մասին տարբեր, առաջին հերթին՝ դեղագործական, գիտութիւններու եւ դեղագիտութեան:

                                               

Բժշկութիւն

Բժշկութիւն, գիտական եւ կիրառական գործունէութեան ասպարէզ, որ կը զբաղի մարդու օրկանիզմի բնականոն եւ բաթոլոժիկ գործընթացներու, տարբեր հիւանդութիւններու կամ բաթոլոժիկ իրավիճակներու հետազօտութեամբ, ատոնց բուժմամբ եւ մարդկանց առողջութեան պահպանմամբ ու ամրապնդմամբ։

                                               

Հայ Որբերու Գորգ

Հայ Որբերու Գորգ, գորգ, որ գործած են Հայոց Ցեղասպանութիւնը վերապրած եւ Լիբանան ապաստան գտած հայ որբերը։ Գորգին վրայ գործուած են զարդեր, բոյսեր եւ կենդանիներ, զորս կը ներկայացնեն եդեմական պարտէզը, մինչդեռ սարսափելի իրադարձութիւններ տեղի կ՛ունենային՝ հայերու տեղահանութիւն եւ կոտորած, օսմանեան թուրքերու կողմէ։ Որպէս հետեւանք շատերը, աւելի քան 100.000 երեխայ, կը որբանան։ Անոնց կ՛աջակցի Միացեալ Նահանգներու կողմէ հովանաւորուող Մերձաւոր Արեւելքի ամերիկեան նպաստամատոյցի կազմակերպութիւնը։

                                               

Նոր Քարէ Դար

Նոր քարէ դար կամ Նէոլիթ, քարէ դարու վերջին դարաշրջանը, յաջորդած է մէզոլիթին։ Տեւած է մօտ երկու հազարամեակ՝ Ն.Ք. 10-րդ հազարամեակի կէսերէն մինչեւ Ն.Ք. 11-րդ հազարամեակի կէսերը։ Նէոլիթ դարաշրջանի սկիզբը կը բնութագրուի քարէ եւ ոսկորէ յղկուած գործիքներու օգտագործմամբ, խեցեգործութեան եւ երկրագործութեան առաջացմամբ Դարաշրջանի աւարտը կը յատկանշուի վաղ մետաղամշակութեամբ էնեոլիթի սկզբնաւորմամբ։ Նէոլիթեան մարդիկ, զարգացած հաւաքչական, որսորդական եւ ձկնորսական իւրացնող տնտեսութեան զուգահեռ, սկսած են զբաղուիլ արտադրող տնտեսութեամբ՝ նստակեաց երկրագործութեամբ, կենդանիներու ընտելացմամբ եւ բուծանումով։ Սկսա ...

                                               

Ազրպէյճան

Ազրպէյճան, հանրապետութիւն է Հարաւային Կովկասի, Կասպից ծովու արեւմտեան ափամերձ շրջանին մէջ։ Կը սահմանակցի Հայաստանին եւ Արցախին արեւմուտքին, Վրաստանին հիւսիսարեւմուտքին, Ռուսիոյ հիւսիսին եւ Իրանին հարաւին մէջ։ Ազրպէյճանի կազմի մէջ մտած է նաեւ Նախիջեւանը, որ կը սահմանակցի Հայաստանին, Իրանին եւ Թուրքիոյ ։ Ազրպէյճանը պատմական Աղուանքն է, այժմ բռնագրաւուած է թուրքերուն "ազերիներուն" կողմէ։

                                               

Սննդառական Լրացուցիչներ

Բազմաթիւ բնական արտադրութիւններ, որոնք կը պարունակեն բնասպիտ, կենսանիւթ, մետաղներ, բոյսեր, խոտեր, կամ այլ սննդանիւթեր եւ որոնք կը գործածուին որպէս ամբողջացուցիչ որոշ ճաշերու մէջ՝ կը կոչուին "սննդառական լրացուցիչներ": Սննդառական լրացուցիչները շատ յաճախ կը վաճառուին նոյնիսկ առանց բժիշկին կողմէ գրուած յատուկ դեղագիրի:

                                               

Չինական Վարդ

Չինական վարդ կամ չինական հիպիսքուս, կը պատկանի տուղտազգիներու ընտանիքին, ցած ծառեր են, թուփեր, խոտաբոյսեր։ Ցեղը կընդգրկէ շուրջ 150 տեսակ։ Մշտադալար թուփ է մինչեւ երեք մ. բարձրութեամբ, հարթ փայլուն մուգ կանաչ տերեւներով, ծաղիկներու տրամագիծը կը կազմէ 16 սմ։ Չինական վարդի հայրենիքը հարաւային Չինաստանն է եւ հիւսիսային Հնդկաստանը։

                                               

Անանուխ

Անանուխը, շրթնազգիներու ընտանիքին պատկանող կոճղարմատաւոր, տեւական խոտաբոյս է։ Մշակովի անանուխը ունի հակադիր, սուր ատամնաւոր եզրերով, ձուաձեւ կամ նշտարաձեւ տերեւներ, կարմրաւուն մանր ձողիկներ։ Բոյսի ցեղի "Մենթա" անուանումը առաջ եկած է հին յունական դիցաբանութեան յաւերժահարս Մինթայի անունէն։ Հայերէն անուան ծագումը տե՛ս՝ Հրաչեայ Աճառեան, Հայերէնի Արմատական Բառարան, Ե.1926

                                               

Աւկատանձ

Աւկատանձ, աւոկադենի կամ ամերիկեան Perseus ` մշտադալար պտղատու բոյսերու տեսակ, կը պատկանի Lauraceae ընտանիքին։ Մշակաբոյսերու ընտանիքի կարեւոր պտուղ: Աւկատանձի պտուղները հարուստ են կենսանիւթերով եւ կարեւոր հանքային նիւթերով։

                                               

Բամպակենի

Բամպակ, մոլոշազգիներու ընտանիքի բազմամեայ բոյսերու ցեղ։ Յայտնի է 35 տեսակ, որմէ 5-ը՝ մշակովի։ Ծառեր եւ թուփեր են։ Մշակութեան մէջ կօգտագործուին միայն կեանքի առաջին տարին եւ այդ պատճառով ալ սխալմամբ կը համարուին միամեայ։ Գլխաւոր արմատը լաւ կը զարգանայ, ցօղունը ճիւղաւոր է, ընձիւղները՝ մոնոփոտիական եւ սիմփոտիական են։ Տերեւաթրթեղները ունին 3-5-7 բլթակ։ Տերեւակիցները 2-ն են, կոկոնը շրջապատուած է 3 ծաղկակիցներով։ Բաժակը ձուլաթերթ է, պսակը բաժանաթերթ է՝ 5 պսակաթերթերով։ Պսակաթերթերու գոյնը աւելի յաճախ բաց դեղին է՝ հիմքին մոռագոյն բիծերով։ Երեկոյեան դէմ պսակը կը դառնայ կարմրակապոյտ։ Ինքնափոշոտուն ե ...

                                               

Դեղաբոյսեր

Դեղաբոյսեր, մարդկանց եւ կենդանիներու տարբեր հիւանդութիւններու բուժման ու կանխարգելման համար օգտագործուող բոյսերու խումբ։ Համաշխարհային բուսական աշխարհի մօտ 21000 տեսակ կօգտագործուի բուժիչ նպատակներով։ Հայաստանի մէջ բուժիչ յատկութիւններով օժտուած է մօտ 1500 տեսակ։

                                               

Դեղձենի

Դեղձենի, վարդազգիներու ընտանիքի բոյսերու ցեղ է։ Հայրենիքը կը գտնուի հիւսիս-արեւմտեան Չինաստանի Թարիմ գետի աւազանի եւ Քունլուն Շան լեռներու հիւսիսային լանջերու արանքին մէջ գտնուղ տարածաշրջանին, ուր ան մշակուած է եւ դարձած է ընտանի:

                                               

Ելակ

Ելակ, մորի անանասի, վարդազգիներու ընտանիքի բազմամեայ խոտաբոյսերու կամ թուփերու ցեղ։ Բարձրութիւնը՝ 30-35 սմ։ Տերեւները եռաբլթակ են, խոշոր, բաց կանաչ, կնճռոտ։ Ծաղիկները սպիտակ են։ Պտուղը քաղցր, անանասի համով եւ իւրայատուկ բուրմունքով, բաց վարդագոյնէն մինչեւ մուգ վարդագոյն հիւթալի հատապտուղ է։ Սերմերը մանր են, դեղին՝ դասաւորուած պտուղի երեսին։ Հարուստ է կենսանիւթերով, թթուներով, շաքարներով եւ այլն։ Կօգտագործուի թարմ եւ վերամշակուած։ Կը մշակուի Հայաստանի գրեթէ բոլոր մարզերուն մէջ։

                                               

Թզենի

Թզենի, թթազգիներու ընտանիքի մերձարեւադարձային պտղատու, տերեւաթափ ծառ կամ թուփ։ Կը հանդիպինք Տաւուշիի եւ Սիւնիքի մարզերու լեռնային գօտիներուն մէջ։ Մշտականաչ ծառեր եւ թուփեր են, երբեմն մագլցող լիաններ։

                                               

Խաղող

Խաղող, խաղողազգիներու ընտանիքի բոյսերու ցեղ, իսկ՝ անոր ողկոյզները հասած վիճակին մէջ, քաղցր հատապտուղներ են։ Խաղողի հայրենիքը Առաջաւոր Ասիան է։ Յայտնի է մօտ՝ 70 տեսակ։

                                               

Ծառ

Ծառ, երկարակեաց բույս ՝ բազմաթիւ փայտի ցողուններով եւ արմատներով։ Տնկարների ծառերը բունը բարձր է, գրեթէ գլանաձն, իսկ՝ սաղարթը՝ փոքր, բարձր դիրքով։ Բաց տարածութիւններուն աճող ծառերը բունը կարճ է, հաստ, հիմքը լայն, սաղարթը կսկսի ցածր։ Միաշաքիլ ծառերն կունենան բարակ, սնամէջ բամբուկներ, թոյլ ճիւղաւորուած վիշապածառ կամ չճիւղաւորուած, բայց խոշոր տերեւներով արմաւենի բներ։ Առավել բարձրաբուն ծառերն են սեքւոյաները, դուգլասեան սոճ եղննին եւ էվկալիպտները 100-110 մ, առավել հաստաբուն են բաոբաբները տրամագիծը՝ մինչեւ 9 մ., ամենաերկարակեացները՝ սեկւոեան, բաոբաբը՝ 3000-5000 տարի։

                                               

Ծիրան

Ծիրան կամ՝ Ծիրանի ծառ, Հայաստանի բնիկ պտուղներէն մին։ Ծիրանը դէպի Եւրոպա տարածուած է Հայաստանի միջոցով։

                                               

Կաղամբ

Կաղամբ, կաղամբազգիներու, ընտանիքի միամեայ, երկամեայ կամ բազմամեայ բույսերու ցեղ։ ընտանիքի Brassica ցեղին պատկանող բանջարեղէն, որ կը մշակուի կլիմայական բոլոր գօտիներուն մէջ։ Կը հանդիսանայ հնագոյն բանջարային մշակովի բոյսերէն եւ ունի հազարամեակներու պատմութիւն։

                                               

Կեռասենի

Կեռասենի լատիներէն՝ Prunus avium, վարդազգիներու ընտանիքին պատկանող պտղատու բոյս մը։ Բարձրութիւնը կը հասնի մինչեւ 10 մեթրի, յաճախ աւելի բարձր, նոյնիսկ 30 մեթրի եւ աւելի, օրինակ՝ Քիեւի անտառներուն մէջ։ Կեռասենիի ծառը ունի բալենիի տեսք։ Կենթադրուի, որ անիկա տարածուած է Անատոլիոյ եւ Եւրոպայի մէջ, Դանիոյ եւ Զուիցերիոյ մէջ՝ Ք.Ա. 8000-ին։

                                               

Հայկական Մեկոն

Հայկական Մեկոն, ափիոն արտադրող բոյս, որ կը մշակուի քնաբեր յատկութիւն ունեցող ափիոնին համար, գիտականօրէն կը կոչուի քնաբեր մեկոն կամ ժողովրդական լեզուով՝ խաշխաշ, որ կը մշակուի Մեծ Հայք, Փոքր Ասիա, Պարսկաստան եւ Չինաստան։ Հայերէն մեկոն բառը կու գայ յունարէն Միքոն բառէն։ Անհատներու կողմէ մեկոնի օգտագործումը արգիլուած է Ազգերու Ընկերակցութեան կողմէ եւ կը գտնուի պետութիւններու հակակշիռին տակ։ Բնութեան մէջ չկայ բուսական արտադրութիւն, որ ափիոնի չափ նիւթեր պարունակէ իր բաղադրութեան մէջ։ Այսպէս ափիոնը բաղկացած է հետեւեալ 20 տեսակ կալաքարաձեւներէ alcaloide. Protopine Gnostopne Thebaine Acid meconique ...

                                               

Ձմերուկ

Կը հարծուի, որ ձմերուկի ծագումը Հարաւային Ափրիկէէն է, ուր ան կաճէր իր վայրի վիճակին մէջ։ Citrullus colocynthis-ը յաճախ կը նկատուի ձմերուկին նախահայրը եւ ներկայիս կաճի Ափրիկէի հիւսիսը եւ արեւմուտքը: Սակայն, ծինային ետազօտութիւնները կը պարզեն, որ մշակուած եւ վայրի ձմերուկին նախնիները սերած են միեւնոյն նախնիէն, հաւանաբար՝ C. ecirrhosus-էն, որ կաճէր Նամիպիոյ մէջ: Ն.Ք․ երկրորդ հազարարամեակին ձմերուկի մշակման հետքեր գտնուած են Նեղոսի հովիտին մէջ։ Ձմերուկի սերմեր գտնուած են նաեւ Թութանխամոնի դամբարանէն: 7-րդ դարուն ձմերուկ մշակած են Հնդկաստանի մէջ, իսկ անիկա 10-րդ դարուն հասած է Չինաստան, որ ներկ ...

                                               

Ձնծաղիկ

Կը հանդիպի Տաւուշի մարզին մէջ Իջևան, Աչաջուր գիւղ, կաճի ստորին լեռնային գոտիին մէջ, կաղնու-բոխու անտառներուն մէջ 1100 մ բարձրներուն։ Անդրկովկասեան բնաշխարհիկներ են։ Յայտնի է մօտ 20 տեսակ՝ տարածուած Փոքր Ասիայի մէջ, Կեդրրոնական և Հարաւային Եւրոպայի, Կովկասի, 1 տեսակը՝ Լիբանանի մէջ։ Կաճի հիմնականին մէջ նախալեռնային և լեռնային անտառներուն մէջ կամ բարձրլեռնային մարգագետիններուն մէջ:

                                               

Սեւ Պղպեղ

Ցողունը կիսափայտացած, բարակ, ճկուն երկարութիւնը 10-12, հանգոյցներուն մէջ առաջացող օդային ատուենթիւ արմատներով։ Տերեւները պարզ են, ձուանման, հաստակեղեւ, հերթադիր։ Ծաղիկները՝ մանր, մոխրադեղնագոյն կամ սպիտակ, հաւաքուած ծաղկաբոյլի մը մէջ։ Պտուղը գնդիկանման, միասերմ կորիզապտուղ է 3-5 մմ տրամագծով, գոյնը՝ կանանչ, երբ կլլայ հասուն, կը կարմրի եւ երբ չոր՝ կըլլայ սեւ։ Բոյսը միատուն Է, վայրի վիճակի մէջ՝ երկտուն։ Սերմերով բազմանալիս կը ծաղկէ 3-4-րդ տարիներու ընթացքին, իսկ վեկէթատիւ եղանակով՝ 5-6-րդ ամսուայ ընթացքին։ Ծաղկումը ռեմոնտանտ Է, պտուղը կը հասուննայ 5-10 ամիս յետոյ։

                                               

Սխտոր

Սխտոր, խոտաբոյս: Անիկա կը բուծանուի յատկապէս Կեդրոնական Ասիոյ եւ Իրանի Հիւսիս արեւելքը եւ հազարաւոր տարիներէ ի վեր ամբողջ աշխարհի տարածքին կը գործածուի իբրեւ համեմ: Կօգտագործուի թարմ վիճակին մէջ, ծանրամարս կերակուրներու հետ իբրեւ համեմ, թթուաշներու եւ պահածոներու մէջ՝ իբրեւ իւրայատուկ համ ու բոյր տուող համեմ, իսկ երշիկի պատրաստութեան ատեն՝ իբրեւ հականեխիչ ազդեցութիւն ունեցող նիւթ։ Անիկա կօգտագործուի նաեւ ժողովրդական բժշկութեան մէջ։

                                               

Տնջրի (Ծառ)

Տնջրի ծառը կը գտնուի Արցախի Վարանտա գաւառի Սխտորաշէն գիւղի տարածքին մէջ։ Վիմագիր արձանագրութեան համաձայն, աղբիւրը կառուցած է սխտորաշէնցի Յովհաննէս Կիսիպեկեանը, Ներսէս Մուսայելեանը եւ Մանաս Գասպարեանը: Խորհրդային Միութեան շրջանին այս ծառին անձնագիր կը շնորհուի, իբրեւ ԽՍՀՄ տարածքին մէջ գտնուող ամենատարեց եւ ամենաբարձր ծառ։ Չինարին ունի 44 քառ․ մեթր մակերեսով փչակ, ուր կրնայ տեղաւորուիլ հարիւրէ աւելի մարդ։ Հսկայ ծառի տերեւներուն ստուերը կը կազմէ աւելի քան 1400 մ²։ Տնջրի ծառի բունին շրջագիծը կը կազմէ 27 մ․, իսկ բարձրութիւնը 54 մեթրէ աւելի, շուրջ 18 յարկանի շէնքի բարձրութեամբ։ Սխտորաշէնի չինարի ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →